Hipno-Chajzer

14-03-2018 Żadnych komentarzy

 

kobieta poddana hipnozie

Poczucie kontroli jest bardzo ważnym aspektem ludzkiej psychiki. Co wiÄ™cej, zlokalizowanie jej wewnÄ™trznie, czyli przekonanie, że to co dzieje siÄ™ wokół nas jest od nas zależne, może pozytywnie wpÅ‚ywać na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne – chociażby przez zdrowsze podejÅ›cie do sytuacji stresujÄ…cych1. Kontrola jest ważna, lubimy jÄ… posiadać, jej częściowa utrata może skutkować dyskomfortem… lecz z jakim poziomem dyskomfortu może wiÄ…zać siÄ™ oddanie najbardziej osobistego oÅ›rodka kontroli, swojej Å›wiadomoÅ›ci, w rÄ™ce hipnotyzera?

Podczas sesji hipnotycznej, przynajmniej tej zbudowanej na podstawie wyobrażeÅ„ z książek czy telewizji, ochotnik na scenie caÅ‚kowicie oddaje siÄ™ we wÅ‚adanie mistrzowi umysłów. Hipnotyzer odziera danego czÅ‚owieka z jarzma Å›wiadomoÅ›ci, indukujÄ…c trans zmieniajÄ…cy jegomoÅ›cia w bezwolne ciaÅ‚o czekajÄ…ce na rozkazy. Brzmi zÅ‚owieszczo – może dlatego sztuczki hipnotyzerskie głównie popularyzowane byÅ‚y przez wystÄ™py w cyrku, na pokazach iluzjonistów czy przez czarne charaktery – Spiderman ma swojego Mysterio, Batman ma Szalonego Kapelusznika, Kleszcz ma Mr. Mental (zaraz obok postaci takich jak Man-Eating Cow, Pigleg, Proto-Clown, Stalingrad, Sub-Human czy Chairface Chippendale, każdy straszniejszy od poprzedniego). Bo choć bohater jest zwinny, silny i kuloodporny, jego Å›wiadomość, a z niÄ… kontrola absolutna, zawsze jest odsÅ‚oniÄ™ta.

Nic wiÄ™c dziwnego, że sama koncepcja hipnozy jest szalenie popularna – poÅ‚Ä…czenie igrania ze Å›wiadomoÅ›ciÄ…, kunsztu aktorskiego sztukmistrza oraz lekkiej mistyki caÅ‚ego przedsiÄ™wziÄ™cia to przepis na udany show. Do podobnego wniosku doszÅ‚a telewizja TVN wykupujÄ…c prawa do wydania wÅ‚asnej wersji martwego już w swoim rodzimym kraju brytyjskiego programu You’re Back In The Room. Zasady sÄ… banalne – zawodnicy, by zdobyć nagrody pieniężne, muszÄ… wykonywać proste zadania. Aby jednak urozmaicić caÅ‚Ä… zabawÄ™, hipnotyzer, poprzez wczeÅ›niej wywoÅ‚any trans, indukuje u uczestników tiki czy inne ekscentryczne zachowania, które majÄ… utrudnić wykonywane czynnoÅ›ci. Mimowolne wykonywanie osobliwych sugestii sprawia, że zadanie staje siÄ™ trudne, a caÅ‚y program wybitnie zabawny – przynajmniej taki byÅ‚ plan. Czy siÄ™ udaÅ‚o?

Show TVNu zebraÅ‚ dość niepochlebne opinie a uczestnikom zarzucano amatorskie udawanie bÄ…dź profesjonalne trudnienie siÄ™ aktorstwem. Ludzie sceptycznie odnoszÄ… siÄ™ do widowiska w którym tak Å‚atwo można byÅ‚o z uczestników “zrobić idiotów”. I chociaż estradowe wyczyny podopiecznych Filipa Chajzera zdajÄ… siÄ™ być żenujÄ…ce, to sama hipnoza żenujÄ…ca nie jest – o tym niech opowie sam prowadzÄ…cy:

To jest dziwne, ale bardzo przyjemne. Bo to jest taki stan miÄ™dzy rzeczywistoÅ›ciÄ… a snem, coÅ› takiego na jawie, że nie wiesz do koÅ„ca czy jeszcze Å›pisz czy to już siÄ™ dzieje. W naszym mózgu sÄ… takie obszary o których nie mamy na codzieÅ„ pojÄ™cia, nie korzystamy z nich, a Artur, nasz hipnotyzer (…) jest genialnym psychologiem, który potrafi ten stan jawy wywoÅ‚ać sztucznie. ŹródÅ‚o

Pan Chajzer przedstawił tutaj dwie rzeczy do których muszę się odnieść. Pierwszą jest oczywiście mit o 10%-50% wykorzystywanych rejonów mózgu. Daj Pan z tym spokój Panie Chajzer. Drugą jest określenie hipnozy jako stanu zbliżonego do snu. Chociaż rzeczywiście trans hipnotyczny zdaje się wywoływać fale theta2, łączone z marzeniem na jawie, sprawa nie jest aż tak prosta.

Hipnoza, przez swojÄ… prestidigitatorskÄ… przeszÅ‚ość, nie byÅ‚a zbyt szanowana w Å›rodowisku naukowym. Psycholog Vaughan Bell zgrabnie okreÅ›liÅ‚ pomysÅ‚ badania tego zjawiska jako “career-limiting move”. Przez ostatnie 20 lat to podejÅ›cie mocno siÄ™ jednak zmieniÅ‚o – mamy poważne maszyny do robienia “bip”, fMRI i inne PET, hipnoza zdaje siÄ™ Å‚atwa do wywoÅ‚ania, dlaczego by nie obczaić co tam siÄ™ w mózgu wyczynia podczas takowego transu?

Christian Jarret w swojej książce Mózg, 41 największych mitów, cytuje dwa badania, których wyniki zdają się wskazywać charakterystyczne dla hipnozy wzorce aktywności mózgu. Jest to mianowicie obniżenie aktywności tak zwanej sieci stanu podstawowego3 oraz zwiększenie aktywności w czołowych regionach uwagowych4. Mówimy więc tu o stanie focused relaxation, czymś, co bardzo może przypominać medytację mindfulness. Lecz co dokładnie ten stan oznacza? Jak pod wpływem hipnozy zmienia się nasze postrzeganie świata zewnętrznego?

Efekt Stroopa - Zadanie: Tak szybko, jak potrafisz, powiedz nazwy kolorów, w jakich wyświetlone są wyrazy, które widzisz (nie czytaj wyrazów – mów tylko nazwy kolorów). Drugi zestaw kolorów gdzie kolor tekstu jest inny niż sens słowa przedstawisz nieco wolniej – na tym polega efekt Stroopa

Efekt Stroopa

Podatność na hipnozę jako cecha w społeczeństwie ma mniej więcej rozkład normalny z 10-15% grupą osób identyfikowanych jako bardzo podatne na sugestie. Rozkład jest normalny, ale już możliwości zaindukowanych sugestii normalne nie są. Ran, Faz i Posner przeprowadzili świetny eksperyment5 w którym wykorzystali efekt Stroopa (patrz ramka). Konflikt procesów poznawczych można łatwo załagodzić gdy słowa nie oznaczają kolorów, lecz coś zupełnie innego. Ten właśnie fakt wykorzystali Raz z drużyną. Ochotnicy w grupie transu hipnotycznego usłyszeli bowiem taką sugestię:

(…) Za każdym razem gdy usÅ‚yszysz mój gÅ‚os przez Interkom, zdasz sobie sprawÄ™, że na Å›rodku ekranu wyÅ›wietlÄ… siÄ™ niezrozumiaÅ‚e symbole. BÄ™dÄ… siÄ™ wydawać niczym znaki jÄ™zyka, którego nie znasz i nie bÄ™dziesz próbować go zrozumieć. (…) Nawet jeÅ›li bÄ™dziesz w stanie okreÅ›lić tylko kolor wydruku, patrzÄ…c na zakodowane symbole bÄ™dziesz widziaÅ‚ je bardzo wyraźnie. (…)

Mimowolne zjawisko efektu Stroopa poddaÅ‚o siÄ™ woli hipnotyzera – zahipnotyzowani ochotnicy w grupie osób podatnych na sugestiÄ™ szybko okreÅ›lali nazwy kolorów, nawet, jeÅ›li sÅ‚owa oznaczaÅ‚y barwy w ich rodzimym jÄ™zyku. Badanie przeprowadzone byÅ‚o w fMRI, wiÄ™c mamy dodatkowe, interesujÄ…ce wyniki by podeprzeć samÄ… statystykÄ™ – w porównaniu z grupÄ… kontrolnÄ…, zahipnotyzowani, podczas wykonywania zadania, mieli mniejszÄ… aktywność rejonów odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców wzrokowych (np. w rejonie odpowiedzialnym za rozumienie słów) oraz w przednim zakrÄ™cie kory obrÄ™czy (anterior cingulate cortex). ACC odpowiada miÄ™dzy innymi za monitorowanie konfliktów i kolejkowanie przetwarzania informacji. Ale jakim sposobem sama sugestia hipnotyczna może mieć tak duży wpÅ‚yw na to jak postrzegamy Å›wiat zewnÄ™trzny?

Wydaje siÄ™, że dość sensownym tÅ‚umaczeniem jest wykorzystanie koncepcji uwagi i przetwarzania informacji, a dokÅ‚adnie stylu Top-Down Processing. Przetwarzanie poznawcze oparte w głównej mierze tylko na bodźcach zmysÅ‚owych oznaczane jest jako Bottom-up. Z Top-Down mamy do czynienia, gdy prócz samego bodźca w grÄ™ wchyezÄ… również zaÅ‚ożona wewnÄ™trznie hipoteza oraz oczekiwania. Najprostszym przykÅ‚adem chyba bÄ™dzie literówka popeÅ‚niona w poprzednim zdaniu – chociaż wyraz jest bÅ‚Ä™dny, kontekst zbudowany na poprzednich doÅ›wiadczeniach pomaga poprawnie przeanalizować caÅ‚e zdanie. Dużo lepszym przykÅ‚adem jest jednak eksperyment Plassmann, O’Doherty, Shiv i Rangel6 – próbujÄ…c znaleźć neuronalne wytÅ‚umaczenie marketingu kazali oni pić wino ochotnikom znajdujÄ…cym siÄ™ w fMRI. Grupy otrzymaÅ‚y różnÄ… informacjÄ™ odnoÅ›nie ceny trunku lecz napój byÅ‚ ten sam. OkazaÅ‚o siÄ™, że zwiÄ™kszenie ceny wina wpÅ‚ynęło na zwiÄ™kszenie subiektywnej oceny skali smaku tak na papierze, jak i przyÅ›rodkowej korze przedczoÅ‚owej (Medial Orbitofrontal Cortex), która wedÅ‚ug autorów odpowiada za doÅ›wiadczanie przyjemnoÅ›ci.

Oczekiwania, wcześniejsze doświadczenia, założona odgórnie hipoteza wpłynęły więc na to jak oceniamy bodźce i jak w związku z tym się zachowujemy. Można więc wysnuć teorię, że osoby podatne na hipnozę mają bardziej plastyczne główne elementy przetwarzania Top-Down. Hipnotyzer zmienia więc w znaczący sposób oczekiwania odnośnie zaistniałej sytuacji tym samym modyfikując nasze postrzeganie rzeczywistości.

Wzór użyty w badaniu percepcji kolorów

Wzór użyty w badaniu percepcji kolorów.
Widzisz tu jakieÅ› barwy?

Kolejnym Å›wietnym przykÅ‚adem jest wpÅ‚ywanie na zmysÅ‚ wzroku i percepcjÄ™ kolorów. Badanie przeprowadzone w 2000 roku przez Kosslyn i innych7 polegaÅ‚o na hipnotycznej sugestii by ochotnicy postrzegali kolorowy wzór jako kolorowy bÄ…dź w skali szaroÅ›ci, oraz podobny wzór w skali szaroÅ›ci jako kolorowy, bÄ…dź nie. Silnie podatni na sugestiÄ™ uczestnicy rzeczywiÅ›cie potwierdzali widzenie barw tam gdzie ich nie byÅ‚o oraz ograniczenie percepcji do skali szaroÅ›ci tam, gdzie kolor byÅ‚ obecny – potwierdziÅ‚y to też wyniki PET, gdzie rejony przetwarzania kolorów w obu półkulach byÅ‚y aktywne niezależnie od tego, czy barwy byÅ‚y odbierane przez zmysÅ‚ wzroku i odwrotnie – byÅ‚y bardziej wygaszone, nawet, jeÅ›li kolor byÅ‚ fizycznÄ… cechÄ… obserwowanego wzoru.

Lecz co robić, jak żyć, gdy jest siÄ™ w grupie ryzyka? Gdy należy siÄ™ do 10-15% silnie podatnych na sugestiÄ™? Jako że cecha ta silnie dziedziczna, zwiÄ…zana z charakterystycznÄ… budowÄ… mózgu, trudno cokolwiek począć. Vaughan Bell cytowaÅ‚ pewne badania wedÅ‚ug których podatność na sugestiÄ™ teoretycznie może być zwiÄ…zana z odÅ‚Ä…czeniem procesu, który poszukuje rywalizujÄ…cych zadaÅ„ dla naszej uwagi od procesu, który umożliwia wybranie które z konkurujÄ…cych ze sobÄ… zadaÅ„ bÄ™dzie przetwarzane priorytetowo. Innymi sÅ‚owy modyfikowanie oczekiwaÅ„ jest Å‚atwiejsze, ponieważ mechanizm wykrywania i rozróżniania bodźców uwagowych zostaÅ‚ chwilowo zawieszony. Z drugiej strony silna podatność na sugestiÄ™ nie musi być niczym zÅ‚ym – wÅ‚aÅ›ciwie nie potrzebujesz już narkotyków żeby siÄ™ dobrze bawić…

Hastings opublikowaÅ‚ w 2006 roku wyniki badania8, w którym post-hipnotycznie poprosiÅ‚ uczestników by przypomnieli sobie i ponownie odczuli dziaÅ‚anie Å›rodka MDMA (popularnie zwanego ecstasy). Od 36 do 100 procent – tak badani oceniali podobieÅ„stwo stanu wywoÅ‚anego przez hipnozÄ™ do stanu wywoÅ‚anego przez narkotyk. Podatność na hipnozÄ™ może też być wykorzystana do rzucenia palenia9, pozbycia siÄ™ bezsennoÅ›ci10, chronicznego bólu11, czy nawet krótkotrwale pomóc z symptomami zespoÅ‚u jelita drażliwego12. I to bez żadnych skutków ubocznych.

Dr. David Spiegel z Stanford University School of Medicine w artykule dla magazynu Time rzuca nowe światło na samą sprawę kontroli:

Ludzie myÅ›lÄ…, że jest to sposób na pozbycie siÄ™ kontroli, lecz w rzeczywistoÅ›ci chodzi o wzmocnienie kontroli – nad tym jak postrzegamy takie rzeczy jak ból, lÄ™k, nawyki, stres. (…) To jest bezpieczne, niedrogie i może przynieść dramatyczne rezultaty.

Co wiÄ™cej, Dr. Spiegel uczy swoich pacjentów jak mogÄ… sami indukować trans hipnotyczny by szybciej radzić sobie z zaistniaÅ‚ymi problemami – “caÅ‚a hipnoza to naprawdÄ™ auto-hipnoza”.

Chociaż hipnoza w koÅ„cu zaczęła być sensownie badana przez wiÄ™kszÄ… grupÄ™ naukowców, koncepcja ta dalej jest peÅ‚na niedomówieÅ„ i sprzecznych teorii. W jednym z badaÅ„ Raz, próbujÄ…c zreplikować “wyÅ‚Ä…czenie” efektu Stroopa wykazaÅ‚, że grupa podatna na sugestiÄ™ miaÅ‚a te same wyniki, niezależnie od tego czy sugestia byÅ‚a zaindukowana podczas sesji hipnotycznej czy nie13. Nie wiemy też czy hipnoza jest zupeÅ‚nie odmiennym stanem Å›wiadomoÅ›ci, czy też poÅ‚Ä…czeniem skupionej uwagi z wyobrażeniem tego, co znaczy być zahipnotyzowanym. Niesamowicie ważne jest jednak podejÅ›cie do samego tematu – odzieranie go z mistycyzmu i dokÅ‚adne, empiryczne testowanie. Sama hipnoza wydaje siÄ™ bowiem być bardzo skutecznÄ…, bezpiecznÄ…, zróżnicowanÄ… i przystÄ™pnÄ… formÄ… terapii.


SwojÄ… drogÄ… otrzymaÅ‚em wymienionÄ… wczeÅ›niej książkÄ™ Mózg, 41 najwiÄ™kszych mitów do recenzji od PWN. Autora, Christiana Jarretta, możecie znać z artykułów które pisuje do BBC Future, New York Magazine, WIRED, Psychology Today i wielu innych. To publikacyjne doÅ›wiadczenie widać wyraźnie podczas czytania książki – mimo wypeÅ‚nienia stron rzetelnymi informacjami rozdziaÅ‚y poÅ‚yka siÄ™ jeden za drugim. Ciekawostka goni ciekawostkÄ™, chociaż autorowi daleko do szukania taniej sensacji. Wszystkie mity rozpatrywane sÄ… z wielu perspektyw i chociaż z reguÅ‚y, po analizie najnowszych badaÅ„, jedynÄ… konkluzjÄ… jest silna potrzeba nastÄ™pnych eksperymentów, nasze pojmowanie tematu teraz okraszone jest kontekstem i konstruktywnÄ… krytykÄ… poszczególnych koncepcji.

GorÄ…co polecam,
Mr. Mental

1 – Roddenberry, A. & Renk, K. Child Psychiatry Hum Dev (2010) 41: 353. https://doi.org/10.1007/s10578-010-0173-6
2 – Sabourin ME, Cutcomb SD, Crawford HJ, Pribram K. EEG correlates of hypnotic susceptibility and hypnotic trance: spectral analysis and coherence. Int J Psychophysiol. 1990;10(2):125-42.
3 – Mcgeown WJ, Mazzoni G, Venneri A, Kirsch I. Hypnotic induction decreases anterior default mode activity. Conscious Cogn. 2009;18(4):848-55.
4 – Deeley Q, Oakley DA, Toone B, et al. Modulating the default mode network using hypnosis. Int J Clin Exp Hypn. 2012;60(2):206-28.
5 – Raz A, Fan J, Posner MI. Hypnotic suggestion reduces conflict in the human brain. Proc Natl Acad Sci USA. 2005;102(28):9978-83.
6 – Plassmann H, O’doherty J, Shiv B, Rangel A. Marketing actions can modulate neural representations of experienced pleasantness. Proc Natl Acad Sci USA. 2008;105(3):1050-4.
7 – Kosslyn SM, Thompson WL, Costantini-ferrando MF, Alpert NM, Spiegel D. Hypnotic visual illusion alters color processing in the brain. Am J Psychiatry. 2000;157(8):1279-84.
8 – Hastings A. An extended nondrug MDMA-like experience evoked through posthypnotic suggestion. J Psychoactive Drugs. 2006;38(3):273-83.
9 – Hasan FM, Zagarins SE, Pischke KM, et al. Hypnotherapy is more effective than nicotine replacement therapy for smoking cessation: results of a randomized controlled trial. Complement Ther Med. 2014;22(1):1-8.
10 – Ng BY, Lee TS. Hypnotherapy for sleep disorders. Ann Acad Med Singap. 2008;37(8):683-8.
11 – Hammond DC. Review of the efficacy of clinical hypnosis with headaches and migraines. Int J Clin Exp Hypn. 2007;55(2):207-19.
12 – Gonsalkorale WM, Miller V, Afzal A, Whorwell PJ. Long term benefits of hypnotherapy for irritable bowel syndrome. Gut. 2003;52(11):1623-9.
13 – Raz A, Kirsch I, Pollard J, Nitkin-kaner Y. Suggestion reduces the stroop effect. Psychol Sci. 2006;17(2):91-5.

Strzałka do ikon

Zostaw odpowiedź

Adres nie będzie opublikowany. Wymagane pola oznaczone *

*

Możesz użyć poniższych znaczników: HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>