Ludzka echolokacja

04-06-2011 komentarzy 11

Wszyscy zbierajÄ… siÄ™ w umówionym miejscu. Rowery przygotowane, szlak wytyczony, mięśnie rozgrzane. Uczestników wyprawy czeka ciężki dzieÅ„ – trasa wiodÄ…ca przez wzniesienia jest trudna, wymagajÄ…ca, peÅ‚na przeszkód. Jest to dla nich o tyle problematyczne zadanie, że wszyscy, poczÄ…wszy od przewodnika, sÄ…… Å›lepi.

Organizatorem wyprawy jest Daniel Kish, który na rowerze jeździ od wielu lat. Nie przeszkadza mu to, że stracił obie gałki oczne gdy miał 13 miesięcy. Zmysł wzroku stracił w walce z rozwijającym się nowotworem siatkówki. Nauczył się jednak wykorzystywać inny ludzki zmysł. Zmysł, który posiadamy wszyscy, jednak niewielu potrafi się nim posługiwać.

Omawiana wyżej grupa prowadzona przez Kish’a i Briana Bushway’a (również niewidomy) do ramy roweru przytwierdzone ma plastikowe nakÅ‚adki. ObijajÄ… siÄ™ one o szprychy koÅ‚a powodujÄ…c wytworzenie szybkich i dobrze sÅ‚yszalnych kliknięć. Bushway i Kish dodatkowo raz na dwie sekundy „klikają” jÄ™zykiem. WysÅ‚ane w ten sposób fale dźwiÄ™kowe wracajÄ… do przewodników a ich znieksztaÅ‚cenie mówi im dużo o otoczeniu. Jak dużo?

Daniel Kish uczy niewidomych echolokacji

Daniel Kish uczy niewidomych echolokacji

SÅ‚yszÄ™ pobocza szlaku tam gdzie trawa Å‚Ä…czy siÄ™ z ziemiÄ…. SÅ‚yszÄ™ też czy na drodze nie ma wiÄ™kszych kamieni czy drzew. SÅ‚yszÄ™ wszystkie najważniejsze informacje o szlaku – nie liczÄ…c może odchodów koni. Do tego używam innego zmysÅ‚u. – odpowiada żartobliwie Bushway. Droga rowerowa stoi przed nim otworem ponieważ razem z Kishem opanowali doskonale sztukÄ™ echolokacji. O niej samej pisaÅ‚em już przy okazji innych zmysłów dziÄ™ki którym widzimy. Opisywany wtedy 14-latek Ben Underwood (współpracowaÅ‚ z Kishem) również posÅ‚ugiwaÅ‚ siÄ™ echolokacjÄ… jako darem, który umożliwiaÅ‚ mu poruszanie siÄ™ po Å›wiecie. Daniel próbuje nam jednak powiedzieć, że to nie jest dar. To umiejÄ™tność, którÄ… można wyćwiczyć.

Nietoperze by dobrze orientować się w środowisku nocnego łowcy wysyłają w świat ultradźwięki. Te odbijając się od przeszkód wracają do zwierzęcia echem. Duże uszy pozwalają mu z łatwością wychwytywać najdrobniejsze odbicia i charakter zmiany dźwięku. W ten sposób żaden owad nie umknie jego uwadze. Człowiek, niepoprawny wzrokowiec, patrzy na umiejętności tych latających ssaków z podziwem. Kish pokazuje jednak, że ludzka echolokacja jest nie tylko możliwa, ale i łatwa do nauczenia. Wycieczki rowerowe mają nie tylko charakter zdrowotny, ale i edukacyjny – na każdej z nich przewodnicy uczą niewidome osoby jak posługując się echem postrzegać otoczenie.

Kora wzrokowa u niewidomych "echolokatorów"

Kora wzrokowa u niewidomych 'echolokatorów'

Echolokacja otwiera niewidomym drogę nie tylko do przerzutek. Daniel nie ma większego problemu z dłuższymi wędrówkami, jeżdżeniem na rolkach, deskorolce, czy graniem w koszykówkę. Tej wytrwałości, siły ducha i otwartości uczy innych jako przewodniczący Światowej Organizacji na Rzecz Niewidomych. Kish wie, że nauka widzenia echem może wymagać dużo pracy. Sam ćwiczy ją już od okresu niemowlęcego – jego rodzice twierdzą, że klikaniem pomagał sobie w nawigowaniu po pokoju na etapie raczkowania. Z drugiej strony ta niezwykła umiejętność jest dla niewidomych wybawieniem. Nie tylko potrafią ocenić odległość od przeszkód, lecz jednocześnie określić ich kształt czy materiał z którego są wykonane. Melvyn Goodale, pani profesor psychologii i dyrektorka Centre for Brain and Mind w University of Western Ontario w Londonie zaciekawiła się na tyle omawianym tematem, że dwójkę niewidomych, posługujących się echolokacją, wsadziła do maszyny fMRI. W ten sposób mogła sprawdzić co dzieje się w ich mózgach, gdy słuchają kliknięć i ich odbić w postaci echa. Co ciekawe, dźwięki były co prawda odbierane przez korę słuchową, ale analizowane już w korze wzrokowej!

Chociaż ślepi posługują się echolokacją bardziej umiejętnie i osoby widzące mogą się jej nauczyć. I to już po 10 minutowym treningu. Jak? Na początek zamknij oczy. Wyciągnij przed siebie rękę i otwartą dłoń skieruj w kierunku twarzy. Wydaj z siebie długi i jednostajny dźwięk „szzzz”. Zbliż teraz dłoń do siebie. Słyszysz różnicę w odbitym echu? Dla pewności oddal dłoń i powtórz ćwiczenie. Teraz znajdź gładką ścianę. Zbliż się do niej i kolejny raz z zamkniętymi oczami, wydając dźwięk, postaraj się ją zlokalizować. Oddal się, przybliż, gdy będziesz pewny, że ściana jest tuż przed Tobą otwórz oczy by się upewnić. Po kilkunastu takich próbach będziesz już ścianę nie tyle widział, co wyczuwał. Od Ciebie zależy jak bardzo wyćwiczysz nowo posiadany zmysł.

Lawrence D Rosenblum (2011), The Eight Sense: Echolocation, The Brain, 2/2011, s. 18-21.

Kora wzrokowa niewidomych

Strzałka do ikon

11 Odpowiedzi do : Ludzka echolokacja

  1. Jędrzej pisze:

    SwojÄ… drogÄ… ciekawie musi wyglÄ…dać mapa przestrzeni analizowana przez korÄ™ wzrokowÄ… kogoÅ›, kto nie widzi nic od urodzenia…

  2. Marek pisze:

    Wyobraźnia nie zna granic.

  3. Jędrzej pisze:

    To jak wygląda wyobraźnia niewidomych? Jak wyglądają ich sny, skoro tworzą sobie mapy przestrzeni w głowie?

  4. maru pisze:

    A jak gÅ‚uchoniemi prowadzÄ… wewnÄ™trzny dialog? Jak niektóre zwierzaki widzÄ… w ultrafiolecie czy podczerwieni… KiedyÅ› nabawiÅ‚em siÄ™ jakiejÅ› infekcji (byÅ‚em za granicÄ… nawet nie wiem co to byÅ‚o) i straciÅ‚em wzrok na pewien czas (widziaÅ‚em czy jest jasno czy ciemno ale głównie byÅ‚o szaro…) i powiem wam że to byÅ‚o caÅ‚kiem ciekawe. Kwestia 2 dni i już nieco inaczej odbieraÅ‚em Å›wiat: dokÅ‚adniej wyczuwaÅ‚em po czym idÄ™, inaczej sÅ‚uchaÅ‚em, zwracaÅ‚em uwagÄ™ na wyczucie promieni sÅ‚oÅ„ca na skórze, zaczÄ…Å‚em zwracać uwagÄ™ na ruch powietrza wokół mnie, chodzÄ…c w pomieszczeniach wyczuwaÅ‚em bliskość mebli dziÄ™ki odbijajÄ…cym siÄ™ od nich podmuchom powietrza – na szczęście mam wÅ‚ochate nogi;)Tak czy inaczej da siÄ™ dosyć Å‚atwo przestawić gÅ‚owÄ™ na innÄ… budowÄ™ „mapy”.

  5. Jędrzej pisze:

    Mózg nie mając innego wyjścia szybko zaczyna wyłapywać sygnały, które mogą mu pomóc. A przez brak bodźców wizualnych Twój mózg jakieś tworzył samemu? Halucynacje w postaci przebłysków, niewyraźnych obiektów?

    Dzięki za świetny komentarz!

  6. ocena strony pisze:

    twoja strona to coÅ› jak strona fundacji nautilus, tylko inna tematyka

    pozdrawiam

  7. Jędrzej pisze:

    JeÅ›li chodzi o ciekawostki, to rzeczywiÅ›cie – piszÄ™ o interesujÄ…cych rzeczach dotyczÄ…cych czÅ‚owieka jako takiego. Mam jednak nadziejÄ™, że prócz tematyki odróżnia mnie również naukowa rzetelność ;)

  8. Jędrzej pisze:

    A może jednak nie? ;) Ślepowidzenie jest możliwe, gdy mózg jest w stanie odbierać sygnały z siatkówki. Kish tych siatkówek nie ma.

  9. Anna pisze:

    Nie przypominam sobie teraz dokÅ‚adnie tytuÅ‚u tego dokumentu, ale oglÄ…daÅ‚am film o niewidomym chÅ‚opcu, mieszkajÄ…cym chyba w USA, który w specyficzny sposób „mlaskaÅ‚” i na podstawie tego, w jaki sposób wytwarzany przez niego specyficzny dźwiÄ™k odbijaÅ‚ siÄ™ od przedmiotów oceniaÅ‚ ich odlegÅ‚ość od niego. Nikt go tego nie uczyÅ‚ – „wynalazÅ‚” to dla siebie, intuicyjnie.
    ByÅ‚ bardzo sprawny – samodzielnie chodziÅ‚ do normalnej szkoÅ‚y, jeździÅ‚ na rowerze. UmiejÄ™tność „echolokacji” znaczÄ…co podnosiÅ‚a jego jakość życia. RobiÅ‚ wrażenie.
    MyÅ›lÄ™, że to byÅ‚oby niesamowite, gdyby podobnych umiejÄ™tnoÅ›ci faktycznie można byÅ‚o nauczyć osoby niewidome…

  10. Jędrzej pisze:

    Anno, jeśli chłopiec był czarnoskóry, to dokument był na bank o Benie Underwoodzie. Jego fragment może poznasz tutaj: http://www.neurotyk.net/2007/08/zmyslne-zmysly/

Zostaw odpowiedź

Adres nie będzie opublikowany. Wymagane pola oznaczone *

*

Możesz użyć poniższych znaczników: HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>