Eksperyment Szymborskiej

02-02-2012 komentarzy 8

Odeszła od nas Wisława Szymborska. O tym, że była narodowym skarbem kulturowym świadczy chociażby fakt, że dużo więcej osób opłakuje ją publicznie, niż miała czytelników. Mistrzyni ciepłej ironii, jak mówią o niej przyjaciele, miała niebywały talent nie tylko do trafnej obserwacji ludzkich poczynań, lecz także uczuć, które nas określają. Na dodatek wszystko to potrafiła przekazać piękną, dopracowaną poezją. Czasami poruszała słowami problemy natury etycznej, czasami omawiała przeraźliwe eksperymenty medyczne.

Eksperyment

Jako dodatek przed wlasciwym filmem,
w ktorym aktorzy robili, co mogli,
zeby mnie wzruszyc, a nawet rozsmieszyc,
wyswietlano ciekawy eksperyment
z glowa.

Glowa
przed chwila jeszcze nalezala do —
a teraz byla odcieta,
kazdy mogl widziec, ze nie ma tulowia.
Z karku zwisaly rurki aparatu,
dzieki ktoremu krew krazyla nadal.
Glowa
dobrze sie miala.

Bez oznak bolu czy chocby zdziwienia
wodzila wzrokiem za ruchem latarki.
Strzygla uszami, kiedy rozlegal sie dzwonek.
Wilgotnym nosem umiala rozroznic
zapach sloniny od bezwonnego niebytu
i oblizujac sie z wyraznym smakiem
toczyla sline na czesc fizjologii.

Wierna psia glowa.
poczciwa psia glowa,
gdy ja glaskano, przymruzala slepia
z wiarÄ…, ze nadal jest czescia calosci,
ktora ugina pod pieszczota grzbiet
i wymachune ogonem.

Pomyslalam o szczesciu i poczulam strach.
Bo gdyby tylko o to w zyciu szlo,
glowa
byla szczesliwa.

Wisława Szymborska

ZwiÄ…zek Radziecki byÅ‚ miejscem magicznym. Nigdy chyba żadne paÅ„stwo nie posiadaÅ‚o tak wielkich ambicji budowania rzeczywistoÅ›ci. Tylko tutaj za zbyt wybujaÅ‚Ä… fantazjÄ… twórców wszechobecnej propagandy szÅ‚y realne plany – np. Wielki Plan Transformacji Natury, który miaÅ‚ użyźnić gigantyczne poÅ‚acie jaÅ‚owej, rosyjskiej gleby. Kreatywni naukowcy cieszyli siÄ™ poważaniem, posÅ‚uchem oraz gigantycznymi możliwoÅ›ciami. Na SyberiÄ™ mieliÅ›my wiÄ™c na ten przykÅ‚ad podróżować pociÄ…gami atomowymi. Medycyna nie byÅ‚a tutaj wyjÄ…tkiem a wiersz Szymborskiej dotyczy poniżej przedstawionego eksperymentu (chyba nie dla osób o sÅ‚abych nerwach, lub o szczególnej miÅ‚oÅ›ci do psiaków):

GÅ‚owa psa, oddzielona od reszty ciaÅ‚a zostaÅ‚a podÅ‚Ä…czona do sztucznego obiegu krwi. NastÄ™pnie badacz sprawdza reakcje zwierzÄ™cia na różne bodźce. Mimo tej caÅ‚ej naukowej otoczki w czÅ‚owieku buzujÄ… emocje – Szymborska idzie o krok dalej. Stara siÄ™ zrozumieć emocje buzujÄ…ce w psie.

Eksperyment zakoÅ„czyÅ‚ siÄ™ sukcesem, lecz polityczne zamieszanie skutecznie spowolniÅ‚o rozwój etycznie kÅ‚opotliwej nauki. PomysÅ‚ za to szybko zostaÅ‚ podchwycony przez Roberta White’a, neurochirurga ze Stanów Zjednoczonych. PrzeprowadziÅ‚ on w 1970 roku eksperyment transplantacji gÅ‚owy u maÅ‚py. ZwierzÄ™ byÅ‚o Å›wiadome, piÅ‚o, smakowaÅ‚o, mrugaÅ‚o oczami. CaÅ‚y proceder zostaÅ‚ uwieczniony na poniższym filmie.

Były to już jednak inne czasy. Etyka stawała się coraz ważniejsza a naukowcy musieli się liczyć z opinią publiczną. Trudno zdobyć fundusze na kolejne badania, gdy gazety zaczynają Cię nazywać Frankensteinem.

Fascynacja głową jest zupełnie zrozumiała. Odbiera ona większość bodźców ze środowiska, twarz służy komunikacji i niewerbalnej, i słownej, twarz traktujemy jako najbardziej wierne odbicie Ja. Nie można też zapominać o tym, że wewnątrz czaszki mieszka nasza świadomość, emocje, pamięć. Jeśli starzejące się ciało może ciągnąć głowę w dół, wymyślenie sposobu na oddzielenie jej od reszty i utrzymanie w dość dobrym stanie może prowadzić do tak upragnionej przez wszystkich nieśmiertelności. Jeśli oddzielenie nie będzie możliwe zawsze zadowolimy się jej transplantacją wprost do młodszego, lepszego ciała. Problem w tym, czy dalej będziemy sobą? Jak będzie wyglądała taka nieśmiertelność?

Głowy w słoiku

Głowy w słoiku - popularna nieśmiertelność wybierana przez sławy ukazana w kreskówce Futurama

Mózg nie działa niezależnie. Jest sprzężony tak ze światem zewnętrznym jak i wewnętrznym. Odbiera sygnały z organów wewnętrznych i niekiedy tylko interpretuje zaistniały stan organizmu. Pies, jak zaznacza Szymborska, nadal wierzył, że jest częścią całości. Jak zareagowałby wiedząc o swoim położeniu? Jak zareagowałaby małpa? Jak człowiek?

Nagrobek

Tu leży staroświecka jak przecinek autorka paru wierszy. Wieczny odpoczynek raczyła dać jej ziemia, pomimo że trup nie należał do żadnej z literackich grup. Ale też nic lepszego nie ma na mogile oprócz tej rymowanki, łopianu i sowy. Przechodniu, wyjmij z teczki mózg elektronowy i nad losem Szymborskiej podumaj przez chwilę.

Wisława Szymborska

Mindhack

Strzałka do ikon

8 Odpowiedzi do : Eksperyment Szymborskiej

  1. Powoli rozbija się przekonanie ludzi, że wszystko dzieje się w głowie.

    W gruncie rzeczy problem świadomości, self, tożsamości itd. pozostaje bardzo otwarty.
    Ciekawa jest np. twórczość Metzingera na temat przeźroczystego modelu self albo no-self.

    Pytanie, czy ludzka transplantacja mózgu jest możliwa z tej perspektywy staje siÄ™ zupeÅ‚nie inne. Kiedy staramy siÄ™ dokÅ‚adnie zdefiniować jaki % tkanki nerwowej potrzeba, aby uznać że to „ta a nie inna osoba”(i w ogóle czemu tylko nerwowej?) szybko dociera do nas, że tożsamość jest pÅ‚ynna. Teraz tylko krok, by zrozumieć jak zmienia siÄ™ w czasie.
    Innymi słowy transplantacja mózgu, moim zdaniem, zmieniłaby doszczętnie obie strony transplantacji, ale nie jakoś znacznie bardziej, niż upływ kolejnej sekundy czasu ;)

  2. lavinka pisze:

    Mam wrażenie, że gdyby nie Nobel, mało kto wiedziałby kto to jest. :)

  3. Jędrzej pisze:

    Lavinka – tym bardziej powinna cieszyć jej wygrana ;) Promocja narodowego dobra Noblem jest lepsza, niż chociażby jakimÅ› przyziemnym skandalem.

  4. Hoko pisze:

    Gdyby nie Nobel, o Noblu też nikt by nie słyszał.

  5. Zaciekawiony pisze:

    Przypomina mi to takÄ… starÄ… – bo jeszcze z lat 30. – powieść fantastycznÄ… rosjanina Bielajewa „GÅ‚owa profesowa Dowella”, gdzie przedstawiono takÄ… wÅ‚aÅ›nie technikÄ™ oddzielania gÅ‚owy od ciaÅ‚a i zachowywania jej przy życou. Sprawa przybraÅ‚a tam formÄ™ kryminalnÄ…, bo oto asystent „ogÅ‚owiÅ‚” profesora aby móc korzystać z wymuszanych pomsłów.

    Nawiasem mówiąc Lem w którymś miejscu zauważył, że gdyby jak to się sugeruje w filmach, wyjąć mózg z ciała utrzymując go przy życiu, to nie dało by się z nim nawiązać kontaktu, bo już po kwadransie czynności psychiczne zamarłyby wskutek deprawacji sensorycznej.

  6. Zalewski pisze:

    Utrzymanie samotnej głowy przy życiu, jako sposób na nieśmiertelność? Cokolwiek wątpliwa to teoria. Przecież oddzielenie głowy od reszty ciała nie sprawi nagle, że przestanie się ona starzeć.
    Mam też swój pomysł na eksperyment. Skoro możliwe jest życie posiadając tylko połowę mózgu, to proponuję rozszczepić go (póki jeszcze w pełni funkcjonujący) i przeszczepić do innego ciała. Czy w efekcie otrzymamy dwóch tych samych (choć przecież nie takich samych) ludzi?

  7. Jędrzej pisze:

    Zalewski: WÄ…tpliwa, oczywiÅ›cie. Dlatego dodaÅ‚em „i utrzymanie [tej odciÄ™tej gÅ‚owy] w dość dobrym stanie”.

    Bardzo ciekawy eksperyment myślowy. Nie mówiąc już o sytuacji, gdy połówki mózgu u dwóch osób ze sobą zamienimy.

  8. Adam K pisze:

    Szczerze, to… jestem trochÄ™ w szoku. JakoÅ› tam staram siÄ™ mieć szerokie horyzonty i orientować siÄ™ w różnych sprawach, ale o tym nie miaÅ‚em pojÄ™cia. Przeszczep gÅ‚owy.. może w wojskowych laboratoriach już majÄ… takie technologie, oddzielajÄ… gÅ‚owÄ™, klonujÄ… część komórek mózgowych i je oddzielnie hodujÄ…, a potem robiÄ… z tego nowego czÅ‚owieka…

    Nie zaglądałem tu już jakiś czas.. ale teraz będę wracał częściej :-)

Zostaw odpowiedź

Adres nie będzie opublikowany. Wymagane pola oznaczone *

*

Możesz użyć poniższych znaczników: HTML <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>